Lanceringsevent Diagnose 2040 – 22 mei 2026
Op vrijdag 22 mei 2026 wordt Diagnose 2040 gelanceerd. Mis dit moment dan niet om mee te denken over de koers van onze gezondheid en samenleving en hoe jij je bijdrage daaraan kan verlenen. Je mag een programma verwachten vol boeiende sprekers, workshops en netwerkgelegenheid. En uiteraard ligt er na afloop een exemplaar van het boek Diagnose 2040 voor je klaar.

Diagnose 2040

Zorgtransformatie: route naar een vitale en weerbare samenleving

Vijftien jaar geleden schetste Diagnose 2025 de toekomst van de Nederlandse gezondheidszorg. Nu – in 2026 – is het tijd voor reflectie en actualisatie. Wat is werkelijkheid geworden? Wat niet? En hoe ziet de routekaart richting 2040 eruit? In nauwe samenwerking met vertegenwoordigers uit alle delen van de samenleving en zorg, zijn de lessen uit het verleden vertaald naar een nieuwe transformatie-agenda: Diagnose 2040.

Wat is Diagnose 2040?
Diagnose 2040 vertrekt vanuit het inzicht dat de uitdagingen van een ouder wordende samenleving niet op te lossen zijn vanuit de zorg, én met alleen innovatie of optimalisatie van het bestaande zorgsysteem. Diagnose 2040 geeft richting aan een fundamentele transformatie, waarin het uitgangspunt is dat de gezondheid van burgers, gemeenschappen en hun leefomgeving centraal staat. Professionele zorg en welzijn zijn daaraan ondersteunend. Dat vraagt om anders denken, anders handelen, anders investeren én … durven loslaten van oude overtuigingen en systemen die vernieuwing in de weg staan. Zonder sociale vernieuwing en nieuwe vormen van samenwerking tussen inwoners, professionals, zorg- en welzijnsorganisaties, overheid en bedrijfsleven blijven echte doorbraken uit.

Diagnose 2040 blikt terug op de trends en scenario’s uit Diagnose 2025, duidt het huidige tijdsgewricht, analyseert de kostenontwikkeling en bouwt aan een breed gedragen transformatie-agenda voor 2040 met 6 thema’s die de bouwstenen vormen voor een toekomstbestendig samenleving, zorgsysteem en -stelsel.

Terugblik op de scenario’s van Diagnose 2025

Bij het opstellen van Diagnose 2025 in 2010 keken we terug op een turbulent eerste decennium van de 21e eeuw, gekenmerkt door terrorisme, geopolitieke instabiliteit, economische crises, groeiend klimaatbewustzijn en de opkomst van digitale media. Het werd duidelijk dat bestaande systemen onvoldoende antwoord boden op complexere maatschappelijke vraagstukken, waaronder in de zorg. De neoliberale koers van de jaren ’80 en ’90 bracht weliswaar groei, maar ook toenemende ongelijkheid en druk op de woningmarkt. Ook New Public Management maakte haar belofte niet waar: marktgerichte sturing leidde niet tot een betere overheid. Toch bleef gereguleerde marktwerking de basis voor de zorgstelselwijziging van 2006, terwijl essentiële randvoorwaarden ontbraken. In 2010 waren beleid, zorginrichting en maatschappelijke verwachtingen onvoldoende op elkaar afgestemd. Dit onderstreepte het belang van het onderkennen van complexiteit en onzekerheid, en het loskomen van verouderde denkbeelden die vernieuwing in de weg stonden. Alternatieve toekomstbeelden waren daarom nodig.

Vanuit dit vertrekpunt ging Diagnose 2025 verder dan het signaleren van de noodzaak tot transformatie. Het bood ook een basis voor het voeren van een bredere dialoog over de toekomstige koers. Hiervoor werden drie scenario’s ontwikkeld, het Virus-, Chronisch ziek- en Breukscenario:

1. Virusscenario: de zorg wordt centraal en collectief georganiseerd, vanuit een sterk gevoel van solidariteit.
2. Chronisch ziek-scenario: Nederland raakt in 2025 structureel uit balans door politieke instabiliteit, economische druk en een vastlopend zorgstelsel.
3. Breukscenario: in dit scenario verandert Nederland in 2025 in een diep verdeelde samenleving met grote economische en sociale ongelijkheid. De zorg wordt tweeledig: een luxe markt voor mensen met geld en een uitgeklede basiszorg voor de rest.

Conclusie

Nu 15 jaar laten moeten we concluderen dat het Chronisch ziek-scenario het beste de afgelopen 15 jaar beschrijft en hoe we er als samenleving en zorg voorstaan. Met politieke fragmentatie, uitgestelde besluiten en een zorgstelsel onder druk. Hoewel in de afgelopen 15 jaar het bewustzijn voor de noodzaak van zorg-transformatie gegroeid is en de bereidheid tot verandering en regionale samenwerking toeneemt, blijven grote hervormingen lastig en lopen zorgkosten sneller op dan de economie. De tweedeling in gezondheid en toegankelijkheid is gegroeid, maar solidariteit is nog niet fundamenteel gebroken, maar waar de risico’s uit het Breukscenario reëel blijven richting de toekomst. Duidelijk dat een nieuwe route nodig is om een omslag te maken. De komende 15 jaar staan we namelijk voor een nog grotere uitdaging, terwijl het draagvlak voor hogere zorgkosten en vertrouwen in politieke oplossingen juist afneemt. Toch ontstaan er hoopvolle initiatieven en samenwerkingen die bijdragen aan duurzame oplossingen. Door deze initiatieven te steunen, op te schalen en verouderde systeembelemmeringen weg te nemen, kunnen en moeten we hun impact vergroten!

Diagnose 2040: Samen richting geven aan de noodzakelijke omslag
Omdat de uitdagingen niet langer binnen de zorg zelf kunnen worden opgelost, vraagt de situatie om een brede, samenhangende beweging die gezondheid, samenleving, economie en leefomgeving met elkaar verbindt. Precies daar sluit de transformatieagenda op aan: een agenda die 6 onderling verbonden thema’s benoemt die gezamenlijk richting geven aan de noodzakelijke omslag. Deze thema’s vormen de bouwstenen voor een toekomstbestendig zorgstelsel waarin preventie, samenwerking, innovatie en maatschappelijke veerkracht centraal staan.

6 Thema’s vormen de bouwstenen voor een toekomstbestendig zorgstelsel

1. Vastgoed en inrichting van de zorg: slimme keuzes in zorgvastgoed en leefomgevingen bepalen of zorg kan verschuiven van instellingen naar de wijk.

2. Digitalisering biedt enorme kansen om zorg persoonlijker, preventiever en predictiever te organiseren.

3. De arbeidsmarkt is de harde grens van het stelsel: omdat de zorgvraag sneller groeit dan het aantal beschikbare professionals, vraagt dit om een andere organisatie.

4. Preventie is nu te versnipperd, te vrijblijvend en onder-gefinancierd. Zolang het systeem behandelen beloont en investeren in gezondheid financieel niet loont, blijven we achter de feiten aanlopen.

5. De mentale volksgezondheid staat onder druk, met een zorgwekkende groei van stress, burn-out, angst en depressie, vooral onder jongeren.

6. Duurzaamheid is onderliggend aan alle thema’s. Zo is de klimaatcrisis ook een gezondheidscrisis.

Doorbraakcoalities nodig om te versnellen, op te schalen en te versterken
In Diagnose 2040 zijn verschillende doorbraakacties geformuleerd op de eerder genoemde thema’s. Acties die versnellen en op korte termijn de impact van bestaande initiatieven opschalen en versterken. Er zijn doorbraakacties nodig die verder gaan dan polderen: acties gebaseerd op vertrouwen, gedeelde maatschappelijke doelen en echt moreel leiderschap. Iedereen, van professionals en gemeenten tot bedrijven, financiers en burgers, kan bijdragen aan de beweging: van repareren naar voorkomen èn van ego naar eco. Daarvoor is een betere publiek private samenwerking noodzakelijk. Tenslotte kan geen van de betrokken partijen de transformatie naar 2040 alleen realiseren.